سلام شاه اولین سرود ملی کشور ایران است.

ناصرالدین‌شاه پیش از نخستین سفرش به اروپا در سال 1252 شمسی دستور ساخت مارشی را به آلفرد لومر استاد فرانسوی موسیقی دارالفنون می‌دهد که در دیدارهای رسمی شاه در کنار سرودهای ملی دیگر کشورها نواخته شود. این مارش بی‌کلام، «سلام شاه» نامیده شد.

سلام شاه در سال ۱۳۸۳ بازسازی شد و بیژن ترقی بر روی اجرای جدید این قطعه که توسط پیمان سلطانی تنظیم‌شده بود شعری سرود و این کار برای اولین بار توسط ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی در تالار وحدت اجرا شد که خوانندهٔ آن سالار عقیلی بود.

4 سال بعد یوهان اشتراوس به دستور ناصرالدین‌شاه مارش ایرانی را به‌عنوان دومین سرود ملی ایران ساخت. این آهنگ، شعری به زبان فرانسوی داشته است که سرودهٔ میرزا رضاخان دانش معروف به «پرنس ارفع» است.

آهنگ ترانهٔ تاج‌گذاری احمدشاه قاجار که به‌عنوان «مارش ملی ایران» شناخته می‌شود سومین سرود ملی ایران است. این مارش بانام سلامتی دولت عِلیّهٔ ایران ساختهٔ غلامرضاخان امیر پنجهٔ سالار معزز رئیس‌کل موزیک بود. برای این مارش شعری نیز سروده شد.

چهارمین سرود ملی مربوط به دورهٔ رضاشاه پهلوی است. مجموعهٔ سه‌گانهٔ سرود شاهنشاهی، سرود پرچم و سرود ملی ایران در دورهٔ رضاشاه و پیش از سفر او به ترکیه تهیه گردید. شاعر «سرود شاهنشاهی» و «سرود ملی» محمد هاشم افسر (شیخ‌الرئیس افسر) و شاعر «سرود پرچم» عبدالرحمان پارسای تویسرکانی است. آهنگساز این مجموعه داوود نجمی مقدم است.

در دوران پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، ابتدا سرود پاینده بادا ایران و سپس در سال ۱۳۷۱ سرود جمهوری اسلامی ایران (مهر خاوران) به‌عنوان سرود ملّی به‌کاررفته‌اند.

سرود «ای ایران ای مرز پرگهر» سرود ملی غیررسمی ایران است. اما هرگز سرود هیچ‌یک یک از دولت‌های ایران نبودهاست، می‌توان آن را سرودی میهنی صرف‌نظر از نوع حکومت در ایران دانست؛ از این سرود در نخستین سال‌های پس از انقلاب ۵۷ و تا پیش از گردآوری سرود پاینده بادا ایران، به‌عنوان سرود ملی استفاده می‌شد.

 

تفکر انتقادی: وقتی در متن شعرهای سرودهای ملی کشور دقت کنید درمی‌یابید که هرکدام وابسته به حکومت است و بنا به اقتضای زمان از حکومت زمان خودش تعریف و تمجید می‌کند. به‌عنوان‌مثال در دوران شاهنشاهی پهلوی و قاجار سرود ملی به تمجید از شاه پرداخته و در زمان جمهوری اسلامی به تمجید از خون شهدا.

حال متن شعرها را با سرود ای ایران ای مرز پرگهر مقایسه کنید. درمی‌یابید این شعر در هرزمانی و در زیر سلطه هر حکومتی و در هر کشوری مورداحترام است. این سرود برای ایران است نه برای حکومت ایران. و به همین دلیل است در بسیاری از مجالس و گردهمایی‌ها مخصوصاً روشنفکرانه این سرود از سرود رسمی ملی بیشتر شنیده می‌شود.