برای تهیّهٔ یخ طی فصولِ بهار و تابستان از چند قرن گذشته در برخی از مناطقِ کشور انبارها و کارگاه‌های یخ ابداع و ساخته می‌شد تا یخ موردنیاز ساکنین این مناطق از این طریق تأمین شوند. این انبارهای یخی که به‌صورت مخروطی شکل همانند یک کلّه قند از خشت و گِل با ارتفاع ۷ تا ۸ متر ساخته می‌شد طی فصلِ زمستان در داخل چاله‌ای بزرگ به وجود آمده، آب را رها نموده و سپس درب ورودی و کلیهٔ محفظه‌هایشان به‌طور کامل مسدود می‌شد و به‌تدریج با فرارسیدن فصول بهار و تابستان و گرم شدن هوا، یخ‌های قطور تولیدشده مورداستفاده قرار می‌گرفت.

لازم به ذکر است که این انبارها در دوره‌های زندیه و قاجاریه در ایران بیشتر ساخته شد و در رباط‌کریم برای تأمین یخ این منطقه و کاروانیان سه انبار یخی در فواصل مختلف وجود داشت که در اصطلاح محلی به یخچال معروف بودند. از این انبارها تا حدود ۳۰ سال پیش نیز استفاده می‌شده ‌است که با جایگزین شدن یخچال‌های برقی این انبارها عملاً غیرقابل استفاده‌شده‌اند.

کهن‌ترین کاروانسرای فلات ایران نزدیک رباط‌کریم و در کنار دشت آباد و حاصلخیز شهریار وجود دارد. دیوار ضخیم کاروانسرای رباط‌کریم ارتفاعی معادل دو برابر ارتفاع ساختمان‌هایی را دارد که در داخل کاروانسرا قرار دارند. طرح بنا بسیار ساده و شامل تعدادی اتاق است که درهای آن‌ها به‌طرف حیاط مرکزی باز می‌شود. در سه طرف حیاط مرکزی سه ایوان وجود دارد که عرض این ایوان‌ها حدود ۵ متر است. طرح ساختمان این کاروانسرا به طرح مسجد جامع ساوه شباهت دارد. این مسجد در فاصله تقریبی ۵۰ کیلومتری از کاروانسرا قرارگرفته، در مسجد جامع در دوران صفوی تغییرات جزئی انجام‌گرفته و تنها اختلاف مسجد جامع ساوه با کاروانسرای رباط‌کریم این است که در کاروانسرای سنگی فضای خالی گوشه‌ها را با اتاق گنبد داری پرکرده‌اند.

 

کاروانسرای حاج کمال

کاروان‌سرای یادشده در سال ۱۲۴۵ هجری قمری در زمان پادشاهی فتح علی شاه قاجار بناشده و در کیلومتر سی‌وهفت جاده تهران به ساوه قرارگرفته است، مشخصات و شناسنامهٔ این بنا که در اداره کل میراثِ فرهنگی استان تهران ثبت‌شده به‌قرار ذیل است: قلعه سنگی نام یکی از آثار باستانی رباط‌کریم است که به‌اشتباه به آن کاروانسرا سنگی می‌گویند طبق کاوش‌های ابتدایی این اثر را به دوره سلجوقیان نسبت می‌دهند اما بعداً مشخص شد که کوشک میانی مربوط به دوره ساسانیان و بقیه بنا به زمان آل‌بویه بازمی‌گردد.